Przez pół wieku jego nazwa wywoływała dreszcz u wtajemniczonych wojskowych, a dla mieszkańców malowniczego miasteczka Affi na północy Włoch skały góry Monte Moscal były jedynie cichym tłem codziennego życia. Dziś podziemny gigant – sekretny atomowy bunkier dowodzenia NATO znany pod kryptonimem West Star („Gwiazda Zachodu”) – szykuje się na przyjęcie pierwszych cywilnych gości.
Podziemne miasto wyryte w skale
Wybudowany w latach 1960–1966 podziemny kompleks jest największym tego typu obiektem we Włoszech. Wyryty na głębokości niemal 150 metrów pod skałą, zajmuje 13 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni i składa się z około 100 pomieszczeń połączonych ponad kilometrową siecią korytarzy.
Obiekt zaprojektowano z myślą o pełnej autonomii w przypadku wybuchu konfliktu nuklearnego, biologicznego lub chemicznego. Wewnątrz znalazło się miejsce dla 300 kluczowych dowódców Południowo-Europejskich Sił Lądowych NATO (FTASE), którzy mogliby przeżyć całkowicie odcięci od świata przez co najmniej 30 dni.
| Dane techniczne bunkra West Star | |
| Lokalizacja | Affi (prowincja Werona), skały Monte Moscal |
| Głębokość | Do 150 m pod ziemią |
| Powierzchnia | 13 000 m² (ok. 100 pomieszczeń, 1 km korytarzy) |
| Autonomia | 30 dni dla 300 osób (filtrowanie powietrza, zapasy wody, generator) |
| Rola historyczna | Główny podziemny punkt dowodzenia flanki południowej NATO |
To tutaj zbiegały się linie łączności radiowej i satelitarnej. Co ciekawe, jak podkreślają włoscy badacze, w bunkrze zlokalizowano jeden z pierwszych europejskich węzłów sieci ARPANET – bezpośredniego przodka dzisiejszego Internetu.
Kapsuła czasu i status zabytku
Zamiast ponurych, pustych ścian, wnętrze obiektu zachowało wyjątkowo autentyczny klimat lat 70. i 80. Na ścianach pokojów operacyjnych wciąż wiszą oryginalne mapy sztabowe, w barze stoją dawne krzesła, a w kwaterach żołnierskich zachowały się plakaty i odręczne zapiski stacjonującej tam kadry.
Ćwiczenia wojskowe odbywały się w obiekcie jeszcze w pierwszych latach XXI wieku, aż w końcu w 2018 roku włoski resort obrony przekazał klucze władzom gminy Affi. Przełom nastąpił na początku 2024 roku, kiedy włoskie Ministerstwo Kultury oficjalnie uznało schron za zabytek historyczny (bene monumentale), określając go mianem żywej „kapsuły czasu”.
7 milionów euro na Muzeum Zimnej Wojny
Lokalny samorząd, we współpracy z architektami i historykami z Uniwersytetu we Florencji pod kierownictwem prof. Michelangelo Pivetty, stworzył ambitny plan przekształcenia dawnej bazy w Polo Museale della Guerra Fredda (Centrum Muzealne Zimnej Wojny).Bunkier stał się oficjalnie głównym obiektem nowego kulturalno-architektonicznego projektu rewitalizacji i przekształcenia w muzeum. Włoski parlament przeznaczył na ten cel kwotę 7 milionów euro.
„Naszym celem nie jest jedynie ochrona zabytku architektury wojskowej, ale stworzenie miejsca pamięci. Współczesna Europa zbyt często zapomina, jak blisko konfliktu znajdowaliśmy się jeszcze kilkadziesiąt lat temu” – zaznacza prof. Michelangelo Pivetta.
Całkowite ukończenie prac budowlanych i wykończeniowych zaplanowano na 2029 rok. Jednak władze nie chcą kazać pasjonatom historii czekać tak długo – wybrane trasy zwiedzania oraz tymczasowe wystawy zostaną udostępnione publiczności w ramach otwarć pilotażowych znacznie wcześniej.
