Od czasu zakończenia ery stanu wojennego pod koniec lat 80. i stopniowego przejścia wyspy w stronę wolnego, demokratycznego społeczeństwa, Tajwan stał się świadkiem rozkwitu jednego z najprężniejszych społeczeństw obywatelskich w Azji. Szeroka sieć oddolnych organizacji pozarządowych (NGO) umożliwiła postęp w wielu trudnych kwestiach społecznych.
Jako państwo zmagające się z różnorodnymi klęskami żywiołowymi – od tajfunów po trzęsienia ziemi – Tajwan wykształcił w ostatnich dekadach szereg organizacji obywatelskich wspierających ratownictwo, czego przykładem jest buddyjska fundacja charytatywna Tzu Chi. W chwilach próby Tajwan doświadczał także ogromnego zaangażowania indywidualnych wolontariuszy, jak w przypadku „bohaterów łopat”, którzy pomagali w usuwaniu skutków powodzi w regionie Hualien jesienią 2025 roku.
W obliczu wieloaspektowych zagrożeń ze strony Chin – które systematycznie eskalują od 2019 roku – pojawiło się coraz więcej organizacji zajmujących się obroną cywilną. Ich celem jest przygotowanie ludności na wyzwania związane z ewentualną wojną lub innym poważnym kryzysem. Organizacje te powstały, aby wypełnić lukę w gotowości obronnej, wynikającą zarówno ze słabości tajwańskich sił rezerwowych (krytykowanych za brak rzetelnego szkolenia i planów integracji z jednostkami służby czynnej), jak i niewydolności lokalnych struktur obrony cywilnej (takich jak policja pomocnicza).
Kluczowe organizacje obrony cywilnej na Tajwanie
Każda próba skatalogowania takich organizacji nieuchronnie pominie wiele cennych inicjatyw, jednak do najważniejszych należą:
- Akademia Kuma – prawdopodobnie największa z nich. Jej misja opiera się na zasadzie: „Jeśli chcesz pokoju, przygotuj się do wojny”. Celem jest kształtowanie mentalności przedwojennej wśród cywilów oraz kultywowanie woli obrony Tajwanu. Akademia prowadzi seminaria z zakresu pierwszej pomocy i natury nowoczesnych konfliktów (na przykładzie wojny na Ukrainie). Unikalnym aspektem ich pracy jest nacisk na odporność psychiczną – naukę rozpoznawania i zwalczania dezinformacji oraz propagandy.
- Forward Alliance – założona przez Enocha Wu, byłego bankiera inwestycyjnego i żołnierza. Organizacja ta cieszy się dużą obecnością na wyspie, choć działa mniej medialnie niż Akademia Kuma. Organizuje szkolenia z pierwszej pomocy i podstaw pożarnictwa, współpracując także z lokalną policją i strażą pożarną.
- Academia Formosana – organizacja blisko związana z Kościołem Presbiteriańskim na Tajwanie. Skupia się na „społecznościowej odporności cywilnej”. Poprzez inicjatywy takie jak „Plan Arka”, dąży do budowy sieci wsparcia logistycznego, które mogłyby zostać wykorzystane w czasie konfliktu.
Wyzwania strukturalne i polityczne
Mimo wartościowej pracy, organizacje te zmagają się z problemami o charakterze społecznym. Główną barierą jest silna polaryzacja polityczna. Większość aktywistów obrony cywilnej jest kojarzona z obozem „Zielonych” (pro-niepodległościowym). Założyciele Forward Alliance i Akademii Kuma są czynnymi politykami Demokratycznej Partii Progresywnej (DPP). Z kolei krytycy z obozu „Niebieskich” (Kuomintang – KMT oraz Partia Ludowa Tajwanu – TPP) zarzucają tym organizacjom nastawienie na zysk lub twierdzą, że ich działania zwiększają prawdopodobieństwo wybuchu konfliktu zbrojnego.
Działania administracji prezydenta Lai
Administracja prezydenta Lai Ching-te, urzędująca od maja 2024 roku, uczyniła z „odporności społecznej” jeden z priorytetów. Kluczowym elementem jest powołany w czerwcu 2024 r. **Komitet ds. Odporności Obronnej Całego Społeczeństwa (WSDRC). Ma on służyć jako platforma współpracy rządu z organizacjami pozarządowymi.
Prezydent Lai osobiście angażuje się w promocję obrony cywilnej, uczestnicząc m.in. w ćwiczeniach symulujących reakcję na eksplozję w porcie Anping w marcu 2025 roku. Rząd stara się również zwiększyć rolę scenariuszy cywilnych w corocznych manewrach wojskowych „Han Kuang”.
W 2025 roku wydano również podręcznik obrony cywilnej pt. Gdy nadejdzie kryzys (pisaliśmy o tym), zawierający instrukcje dotyczące pierwszej pomocy, radzenia sobie z brakami towarów oraz zachowania podczas alarmów lotniczych. Istotną inicjatywą łączącą sektor publiczny i społeczny jest program T-CERT (Taiwan Community Emergency Response Team). Wzorowany na amerykańskim programie FEMA, szkoli wolontariuszy w zakresie ratownictwa technicznego i segregacji medycznej (triage).
Podsumowanie i wnioski
Pomimo postępów, tajwańska obrona cywilna wciąż jest w fazie budowy. Do głównych problemów należą:
- Słaba koordynacja: brak płynnej współpracy między agencjami rządowymi a wolontariuszami.
- Opór biurokratyczny: Ministerstwo Obrony Narodowej (MND) jest postrzegane jako instytucja zamknięta i niechętna zmianom, w przeciwieństwie do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które chętniej angażuje cywilów.
- Polityka: traktowanie obrony cywilnej jako projektu partyjnego, a nie narodowego, osłabia potencjał kraju.
W odpowiedzi na rosnące zagrożenie ze strony Chin społeczeństwo obywatelskie Tajwanu powołało liczne organizacje NGO skupione na pierwszej pomocy i odporności psychicznej. Rząd wspiera te działania poprzez programy takie jak T-CERT i specjalne komitety, jednak pełna skuteczność wymaga jeszcze przełamania barier instytucjonalnych i politycznych.
Źródło: globaltaiwan.org
W temacie przygotowań polecamy kompleksowy poradnik: Pierwsza pomoc. Gdy poleje się krew (wyd. Bezdroża, zapowiedź)
